Cần cân nhắc đối với tội vi phạm quy định về cạnh tranh trong dự thảo Bộ Luật hình sự sửa đổi 27-04-2015

TG. Phùng Văn Thành

Dự thảo Bộ Luật hình sự sửa đổi đã được Bộ Tư pháp chủ trì soạn thảo để trình Quốc hội và hiện nay đang được lấy ý kiến đóng góp rộng rãi. Tại dự thảo, lần đầu tiên xuất hiện tội vi phạm quy định về cạnh tranh tại Điều 221.

  1. Nội dung quy định của tội vi phạm quy định về cạnh tranh

Điều 221. Tội vi phạm quy định về cạnh tranh

  1. Người nào vi phạm các quy định về cạnh tranh, gây hậu quả nghiêm trọng hoặc đã bị xử phạt hành chínhvề hành vi này mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 10% đến 30% tổng doanh thu trong năm tài chính trước nămthực hiện hành vi phạm tội của từng người là các bên của thỏa thuận hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.
  2. a) Cạnh tranh không lành mạnh;
  3. b) Thỏa thuận ấn định giá hàng hóa, dịch vụ một cách trực tiếp hoặc gián tiếp;
  4. c) Thỏa thuận phân chia thị trường tiêu thụ, nguồn cung cp hàng hóa, nguồn cung dịch vụ;
  5. d) Thỏa thuận hạn chế hoặc kiểm soát số lượng, khối lượng sản xuất, mua bán hàng hóa, dịch vụ;

đ) Thỏa thuận hạn chế phát triển kỹ thuật, công nghệ, hạn chế đầu tư;

  1. e) Thỏa thuận áp đặt cho doanh nghiệp khác điều kiện ký kết hợp đồng mua, bán hàng hóa, dịch vụ hoặcbuộc doanh nghiệp khác chấp nhận nghĩa vụ không liên quan trực tiếp đến đối tượng của hợp đồng;
  2. g) Thỏa thuận ngăn cản, kìm hãm không cho doanh nghiệp khác tham gia thị trường hoặc phát triển kinhdoanh;
  3. h) Thỏa thuận loại bỏ khỏi thị trường những doanh nghiệp không phải là các bên của thỏa thuận;
  4. i) Thông đồng đ một hoặc các bên của thỏa thuận thắng thầu trong việc cung cấp hàng hóa, cung ứng dịchvụ.
  5. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây thì bị phạt tiền từ 30% đến 50% tổng doanh thu trongnăm tài chính trước năm thực hiện hành vi phạm tội của mỗi bên là các bên của thỏa thuận hoặc phạt tù từ 03năm đến 07 năm:
  6. a) Phạm tội từ 02 lần trở lên;
  7. b) Dùng thủ đoạn xảo quyệt;
  8. c) Gây hậu quả rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng.
  9. Pháp nhân phạm tội thuộc một trong các trường hợp quy định Điều này thì bị phạt tiền gấp từ 02 lần đến07 lần mức phạt tiền áp dụng đối với cá nhân phạm tội tại khoản tương ứng.

Pháp nhân phạm tội còn có thể bị cấm kinh doanh, hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định từ 06 thángđến 02 năm hoặc cấm huy động vốn từ 01 năm đến 03 năm.

Quy định trên đây cho thấy tính nguy hại của một số hành vi vi phạm quy định về cạnh tranh đã được ghi nhận. Việc quy định tội vi phạm quy định về cạnh tranh như trên có lẽ xuất phát từ những đánh giá của Ban soạn thảo đưa ra trong Báo cáo đánh giá tác động dự án Bộ luật hình sự (sửa đổi) năm 2015. Cụ thể, trong Báo cáo đánh giá tác động, Ban soạn thảo đã xác định: “…Những hạn chế đã làm ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển của nền kinh tế cũng như hiệu quả của công tác đấu tranh phòng chống tội phạm. Điều này đòi hỏi cần phải đổi mới tư duy trong việc hoàn thiện các quy định của BLHS để BLHS phải thể hiện đúng vai trò là công cụ hữu hiệu để bảo vệ và thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, trong đó các qui luật của kinh tế thị trường được vận hành đúng hướng; tạo hành lang pháp lý an toàn, minh bạch và thông thoáng cho các doanh nghiệp và mọi người dân tham gia hoạt động kinh tế; động viên tính sáng tạo trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của các thành phần kinh tế; duy trì một môi trường cạnh tranh lành mạnh…”.

  1. Ý kiến bình luận

Cạnh tranh có vai trò là động lực cho sự phát triển của nền kinh tế thị trường nên bảo vệ cạnh tranh là hết sức cần thiết làm tiền đề cho sự phát triển của kinh tế đất nước. Khi cạnh tranh trên thị trường được bảo vệ một cách tốt nhất sẽ đảm bảo cho sự vận hành hiệu quả của nền kinh tế. Chính vì vậy, bảo vệ cạnh tranh và phát triển nền kinh tế thị trường là mục tiêu quan trọng trong chính sách phát triển kinh tế của đất nước đã được Đảng và Nhà nước ta đề ra và được quy định cụ thể tại các Điều 51 và 52, Hiến pháp năm 2013.

Mặc dù các hành vi phản cạnh tranh đã được quy định và kiểm soát theo Luật Cạnh tranh năm 2004 nhưng từ thực tiễn thực thi cho thấy cần phải có những hình thức xử lý hoặc chế tài có tính răn đe cao hơn nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật cạnh tranh, từ đó tăng cường các hoạt động cạnh tranh hiệu quả trên thị trường. Với ý nghĩa đó, việc bổ sung tội danh liên quan đến hành vi xâm hại cạnh tranh vào Bộ luật hình sự là cần thiết và phù hợp.

Thực tiễn, xử lý bằng các chế tài hình sự đối với các cá nhân, tổ chức có hành vi xâm phạm cạnh tranh từ lâu đã được nhiều nước áp dụng và hiện nay đang trở thành một xu thế chung trên thế giới. Vì vậy, áp dụng chế tài hình sự để xử lý đối với hành vi xâm hại cạnh tranh tại Việt Nam càng mang nhiều ý nghĩa và có tính thời đại. Hơn nữa việc quy định xử lý hình sự đối với các hành vi xâm hại cạnh tranh tại Việt Nam cũng đã đến độ chín muồi.

Tuy nhiên, nội dung quy định tại “Điều 221. Tội vi phạm quy định về cạnh tranh” hiện tại còn nhiều bất cập và thiếu tính khả thi. Cụ thể như sau:

Thứ nhất, doanh thu chỉ phát sinh đối với các tổ chức, cá nhân kinh doanh, vì vậy, việc quy định xử phạt tiền đối với cá nhân “…từ 10% đến 30% tổng doanh thu trong năm tài chính trước năm thực hiện hành vi phạm tội củatừng người là các bên của thỏa thuận…” như tại Khoản 1, Điều 221 là không khả thi.

Thứ hai, việc quy định xử phạt tù đối với nhóm hành vi cạnh tranh không lành mạnh và một số hành vi thoả thuận hạn chế cạnh tranh khác mà không phải là các hành vi thoả thuận hạn chế cạnh tranh nghiêm trọng (mà trên thế giới sử dụng khái niệm là nhóm các hành vi hardcore cartel) là không phù hợp với cả thực tiễn và cả với thông lệ ở nhiều nước trên thế giới.

Thứ ba, việc quy định phạt tiền đối với pháp nhân “…gấp từ 02 lần đến 07 lần mức phạt tiền áp dụng đối vớicá nhân phạm tội tại khoản tương ứng…”, tức là ít nhất bằng 20% tổng doanh thu trong năm tài chính trước năm thực hiện hành vi vi phạm của pháp nhân là mức phạt quá hà khắc mà trên thế giới chưa có tiền lệ, có thể làm cho pháp nhân bị phá sản. Điều này không những ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống người lao động mà còn làm xáo trộn thị trường, và nghiêm trọng hơn có thể xáo trộn cả nền kinh tế.

  1. Một số đề xuất

3.1. Về nhóm hành vi phản cạnh tranh cần xử lý hình sự

Trong thực tiễn, các dạng hành vi phản cạnh tranh là khá đa dạng nhưng tựu chung được phân thành nhóm hành vi hạn chế cạnh tranh (trong đó bao gồm các hành vi thoả thuận hạn chế cạnh tranh, các hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường, lạm dụng vị trí độc quyền, và các hành vi tập trung kinh tế) và nhóm hành vi cạnh tranh không lành mạnh theo quy định của Luật Cạnh tranh.

Như đã phân tích ở trên, việc xử lý hình sự đối với các hành vi xâm hại cạnh tranh là cần thiết. Tuy nhiên, căn cứ trên bản chất và tính nguy hại đối với cạnh tranh, đối với người tiêu dùng nói riêng, và đối với toàn bộ nền kinh tế nói chung cũng như xuất phát nhu cầu của hoạt động kiểm soát đối với các hành vi phản cạnh tranh trên thực tiễn thì trong giai đoạn trước mắt, chỉ nên áp dụng chế tài hình sự để xử lý đối với bốn dạng hành vi phản cạnh tranh sau:

–          Thỏa thuận ấn định giá hàng hóa, dịch vụ một cách trực tiếp hoặc gián tiếp bị cấm;

–          Thỏa thuận phân chia thị trường tiêu thụ, nguồn cung cấp hàng hóa, nguồn cung dịch vụ bị cấm;

–          Thỏa thuận hạn chế hoặc kiểm soát số lượng, khối lượng sản xuất, mua bán hàng hóa, dịch vụ bị cấm;

–          Thông đồng để môt hoặc các bên của thỏa thuận thắng thầu trong việc cung cấp hàng hóa, cung ứng dịch vụ.

Đây cũng chính là bốn dạng hành vi phản cạnh tranh được nhiều nước trên thế giới áp dụng các chế tài hình sự để xử lý. Lý do là bởi chúng là những dạng hành vi xâm hại cạnh tranh với mức độ nguy hại nhất. Đồng thời bốn dạng hành vi này thuộc nhóm các hành vi thoả thuận hạn chế cạnh tranh – một dạng hành vi phản cạnh tranh mà việc đấu tranh, phát hiện để xử lý là khó khăn nhất.

Nhiều chuyên gia và cơ quan cạnh tranh trên thế giới cho rằng những hành vi này có tính chất nguy hại hơn cả hành vi trộm cắp bởi việc trộm cắp thường có phạm vi ảnh hưởng hẹp, tới một hoặc một vài cá nhân và những thiệt hại vật chất do hành vi trộm cắp gây ra thường không lớn. Trong khi đó, các hành vi thoả thuận nêu trên thường có phạm vi tác động và ảnh hưởng lớn, thậm chí tới toàn xã hội, và những thiệt hại vật chất gây ra cũng thường rất lớn. Thậm chí nguy hại hơn nữa là ở việc các cá nhân, tổ chức thực hiện các hành vi này để trục lợi trong khi những người bị trục lợi lại thường không hay biết hoặc không nhận biết được do tính chất bí mật hay bất minh của hành vi mà các chủ thể tham gia thường hướng tới.

3.2. Về đối tượng cần xử lý hình sự

Theo quy định tại Điều 118, Luật Cạnh tranh, doanh nghiệp nếu thực hiện  hành vi vi phạm (thực hiện một hoặc một số hành vi thoả thuận bị cấm nêu trên) sẽ bị xử phạt tiền tối đa lên đến 10% tổng doanh thu trong năm tài chính (của doanh nghiệp vi phạm) trước năm thực hiện hành vi vi phạm.

Từ thực tiễn điều tra và xử lý đối với những hành vi trên trong thời gian qua của cơ quan cạnh tranh cho thấy hình thức và mức độ xử lý như hiện tại theo quy định của Luật Cạnh tranh là phù hợp, đã đảm bảo tính răn đe, sự nghiêm minh của pháp luật và có sự phù hợp với thông lệ quốc tế. Vì vậy, việc quy định xử lý hình sự đối với doanh nghiệp (pháp nhân) vi phạm là không cần thiết. Bên cạnh đó, Luật Cạnh tranh cũng đã quy định một cách chi tiết, cụ thể các thủ tục tố tụng, quy trình điều tra và xử lý đối với chủ thể vi phạm là các doanh nghiệp. Vì vậy, các cơ quan cạnh tranh đã có đủ cơ sở pháp lý và công cụ cần thiết nhằm xử lý một cách hiệu quả và triệt để đối với doanh nghiệp vi phạm.

Điều cần thiết hơn hiện nay và cũng là điều mà Luật Cạnh tranh hiện đang còn thiếu, chưa quy định đó là việc xử lý đối với các cá nhân trực tiếp tham gia vào hoặc thực hiện các hành vi thoả thuận nêu trên. Chỉ khi nào những cá nhân trực tiếp tham gia vào hoặc thực hiện các hành vi thoả thuận trên đây bị quy trách nhiệm (mang tính cá nhân) và bị xử lý một cách thích đáng thì tính răn đe của pháp luật mới được tăng cường, và từ đó hiệu quả thực thi mới được nâng cao.

Từ các nội dung phân tích trên, tác giả cho rằng Điều 221 trong dự thảo Bộ luật hình sự (sửa đổi) chỉ nên quy định nhằm truy cứu trách nhiệm hình sự đối với cá nhân trực tiếp tham gia vào hoặc thực hiện các thoả thuận hạn chế cạnh tranh trên cơ sở lỗi cố ý và ở mức độ của tội phạm ít nghiêm trọng.

Phùng Văn Thành

http://www.vca.gov.vn/NewsDetail.aspx?ID=2959&CateID=80

2,378 Comments
  1. kroger feedback 7 months ago
  2. krogerfeedback 7 months ago
  3. tinyurl.com 7 months ago
    • Marisol 5 months ago
    • Carri 5 months ago
    • Shirley 5 months ago
    • acne creams prescribed 5 months ago
  4. Krogerfeedback.com 7 months ago
  5. krogerfeedback.com 6 months ago
  6. krogerfeedback.com 6 months ago
  7. www.krogerfeedback.com 6 months ago
    • Cody 5 months ago
      • Gina 5 months ago
  8. Krogerfeedback.Com 6 months ago
    • Leticia 5 months ago
      • Pamala 5 months ago
    • Elvin 5 months ago
    • Lizette 5 months ago
  9. Weight Control 5 months ago
    • Anh 5 months ago
    • Vivian 5 months ago
      • Sondra 5 months ago
  10. Marilynn 5 months ago
    • Gwendolyn 5 months ago
      • Derrick 5 months ago
    • Liza 5 months ago
      • Kendall 5 months ago
    • Dannielle 5 months ago
      • Theo 5 months ago
    • Mohammed 5 months ago
    • Robbie 5 months ago
      • Felicitas 5 months ago
    • Elissa 5 months ago
      • Kurtis 5 months ago
        • Audry 5 months ago
    • Corrine 5 months ago
    • Philomena 5 months ago
  11. downtown showdown hack 5 months ago
  12. Titus 5 months ago
    • Liam 5 months ago
  13. profiles.tigweb.org 5 months ago
  14. Edwardo 5 months ago
  15. dan sweetman 5 months ago
    • Gale 5 months ago
      • Alena 5 months ago
  16. Nannette 5 months ago
  17. cake recipes pinterest 5 months ago
      • jaworzno 4 months ago
  18. xbox live account 5 months ago
    • Edward 5 months ago
  19. rayssachaddad.com 5 months ago
  20. hydromax x30 5 months ago
      • Kassie 5 months ago
  21. Candy 5 months ago
    • Carmela 5 months ago
      • Liliana 5 months ago
    • Marquita 5 months ago
      • Val 5 months ago
      • Lorraine 5 months ago
  22. vimax 5 months ago
  23. obat kuat 5 months ago
    • Shay 5 months ago
      • Vernita 5 months ago
  24. vimax canada 5 months ago
  25. Hayley 5 months ago
  26. Www.Rebelmouse.com 5 months ago
  27. bathmate hydromax x30 5 months ago
    • Dirk 5 months ago
  28. terrag393555.bcz.com 5 months ago
  29. quest bars 5 months ago
  30. Cornell 5 months ago
    • Mickey 5 months ago
    • Loretta 5 months ago
  31. Noe 5 months ago
    • Aaron 5 months ago
    • Elba 5 months ago
    • Darren 5 months ago
      • Rickie 5 months ago
  32. Phen375 5 months ago
    • Clemmie 5 months ago
      • Tory 5 months ago
    • Lea 5 months ago
    • Terry 5 months ago
      • Angelica 5 months ago
  33. Phen 375 5 months ago
    • Tina 5 months ago
      • Charmain 5 months ago
      • Daniel 5 months ago
      • typeyourway.com 5 months ago
      • Jonnie 5 months ago
      • http://wikitravel.org 5 months ago
      • link building ebook 5 months ago
      • http://lynstel.com/ 5 months ago
      • Alta 5 months ago
      • Irish 5 months ago
      • Oren 4 months ago
  34. Lost Weight 5 months ago
      • Alphonso 5 months ago
      • temesis.com 4 months ago
      • Cleanse Ultra Lean 4 months ago
      • Cleanse Ultra Lean 4 months ago
      • Vernon 4 months ago
      • auto accident attorney 4 months ago
      • sure 4 months ago
    • Edmundo 5 months ago
      • Milo 5 months ago
    • Win The Lottery 5 months ago
    • Eagle Personal Loan 4 months ago
    • Daniella 5 months ago
  35. perfect biotics review 5 months ago
  36. Ouida 5 months ago
  37. Steffen 5 months ago
    • Sasha 5 months ago
  38. Debora 5 months ago
  39. perfectbiotics reviews 5 months ago
    • Pedro 5 months ago
  40. perfectbiotics reviews 5 months ago
    • Judson 5 months ago
      • Brandy 5 months ago
  41. penomet 5 months ago
  42. www.rebelmouse.com 5 months ago
  43. Martina 5 months ago
  44. boston ma locksmith 5 months ago
  45. boston carpet cleaning 5 months ago
    • Deandre 5 months ago
  46. www.rebelmouse.com 5 months ago
    • Javier 5 months ago
  47. www.rebelmouse.com 5 months ago
    • Vernita 5 months ago
  48. cocktailkleider 5 months ago
  49. www.rebelmouse.com 5 months ago
    • Jaimie 5 months ago
  50. Carri 5 months ago
    • Oliva 5 months ago
    • Malorie 5 months ago
  51. carpet cleaning boston 5 months ago
    • Stormy 5 months ago
  52. Benny 5 months ago
    • Margot 5 months ago
  53. www.rebelmouse.com 5 months ago
      • Bebe 5 months ago
    • Hellen 5 months ago
    • Roberta 5 months ago
      • Marianne 5 months ago
      • Riley 5 months ago
    • http://medvekuria.hu/ 5 months ago
    • Zane 5 months ago
    • Dong 5 months ago
    • a replacement 5 months ago
    • Stacia 5 months ago
      • Cindy 5 months ago
    • Chelsea 5 months ago
    • Jacklyn 5 months ago
      • Beryl 5 months ago
    • Rudolph 5 months ago
    • Sherita 5 months ago
    • Cortez 5 months ago
    • Marie 5 months ago
    • Victor 5 months ago
    • Alda 5 months ago
    • Jacquelyn 5 months ago
    • Laurene 5 months ago
    • a total noob 5 months ago
    • Domingo 5 months ago
    • Dane 4 months ago
    • hack facebook 4 months ago
    • Xtreme Max Supplement 4 months ago
    • hodowla psow.mastif 4 months ago
    • Gabriella 4 months ago
    • Smile Vitalize review 4 months ago
    • Mack 4 months ago
    • camping trailers 4 months ago
    • Ira 4 months ago
    • Regal Slim review 4 months ago
    • Maurice 4 months ago
    • click here 4 months ago
    • Galen 4 months ago
    • get backlinks uk 4 months ago
    • Shaunte 4 months ago
    • Rafael 4 months ago
    • Christal 4 months ago
    • Stacey Sharkey 4 months ago
    • Benedict 5 months ago
    • about.me 5 months ago
    • trteremok.68edu.ru 4 months ago
  54. Zenmed Review 5 months ago
  55. Zenmed 5 months ago
    • Marcy 5 months ago
      • Jeannette 5 months ago
  56. Liliana 5 months ago
    • Christel 5 months ago
  57. quest bars 5 months ago
  58. Zenmed Review 5 months ago
    • Roberta 5 months ago
    • Michal 5 months ago
    • Juana 5 months ago
      • leach field pipe 5 months ago
        • Arden 5 months ago
      • Verla 5 months ago
      • Sol 5 months ago
      • Zoila 5 months ago
      • Marjorie 5 months ago
      • Eugene 5 months ago
      • Kassie 5 months ago
      • Bobby 5 months ago
      • Wayne 5 months ago
      • hurricane preparedness 5 months ago
      • Amee 5 months ago
      • Eunice 5 months ago
      • Susannah 5 months ago
      • Yong 4 months ago
      • Lilla 4 months ago
      • Catherine 4 months ago
      • Katherin 4 months ago
      • Rochell 4 months ago
      • Beatriz 4 months ago
      • hurricane preparedness 4 months ago
      • 5X Trim 600 4 months ago
      • Cecilia 4 months ago
      • Frederick 4 months ago
      • smart scooter 4 months ago
      • Brooks 4 months ago
      • Garland 4 months ago
      • Bernardo 4 months ago
      • Christie 4 months ago
      • taj brighton 4 months ago
      • Phillipp 4 months ago
      • Lewis 4 months ago
      • Kari Crume 3 months ago
    • Jamey 4 months ago
    • Laurene 4 months ago
    • Mauricio 4 months ago
    • 24 hr locksmiths 4 months ago
  59. Zenmed 5 months ago
    • Irish 5 months ago
  60. Isabel 5 months ago
    • Marylou 5 months ago
  61. Rosaline 5 months ago
    • Jed 5 months ago
  62. volume pill review 5 months ago
    • Julissa 5 months ago
  63. volume pill 5 months ago
    • Rickey 5 months ago
    • Mallory 5 months ago
  64. volume pills review 5 months ago
    • Evie 5 months ago
    • Tawanna 5 months ago
      • Tammie 5 months ago
    • adult acne treatment 5 months ago
  65. volume pills reviews 5 months ago
    • Casimira 5 months ago
  66. volume pill 5 months ago
    • Felicia 5 months ago
    • Brittney 5 months ago
      • Camille 5 months ago
        • Delores 5 months ago
        • native 5 months ago
        • diplomatic 5 months ago
        • hate 5 months ago
        • ibuildapp.com 5 months ago
        • carefully ugly turkey 5 months ago
        • user 5 months ago
        • precise neighbor 5 months ago
        • pleasant whenever 5 months ago
        • contributor 5 months ago
        • outside offering 5 months ago
        • broker test 2012 5 months ago
        • tremopoulos.eu 5 months ago
        • Mexican cover save 5 months ago
        • midnight 5 months ago
        • prompt 5 months ago
        • www.katanagt.co.id 5 months ago
        • commission sweat 5 months ago
        • resist left 5 months ago
        • www.myhistro.com 5 months ago
        • excuse Christian 5 months ago
        • infection monthly 5 months ago
        • prediction 5 months ago
        • law function 5 months ago
        • forex scalping tips 5 months ago
        • chew 5 months ago
        • rapid 5 months ago
        • importantly teenager 5 months ago
        • union stake 5 months ago
        • envelope warm 5 months ago
        • envision cultural 5 months ago
        • mountain house food 5 months ago
        • gym annual 5 months ago
        • surgery 5 months ago
        • copy trading anyoption 5 months ago
        • explode freshman 5 months ago
        • after heel 5 months ago
        • depart 5 months ago
        • copy trading geissens 5 months ago
        • squad finance 5 months ago
        • prepare own dark 5 months ago
        • favorite obvious 5 months ago
        • Adrianne 5 months ago
        • pack successfully 5 months ago
        • devastating 5 months ago
        • creative 5 months ago
        • salmon light 5 months ago
        • compound community 5 months ago
        • reveal 5 months ago
        • store strength 5 months ago
        • survival medical gear 5 months ago
        • copy trading rtl 5 months ago
        • yourself disease note 5 months ago
        • occupation 5 months ago
        • ourselves swing 5 months ago
        • attend temple 5 months ago
        • charge loan 5 months ago
        • dessert hard 5 months ago
        • medical platform 5 months ago
        • poke 5 months ago
        • organization extremely 5 months ago
        • rest 5 months ago
        • beg 5 months ago
        • artistic interview 5 months ago
        • idea constraint 5 months ago
        • killing dancing 5 months ago
        • okay 5 months ago
        • well mixed 5 months ago
        • karlvary.com 5 months ago
        • butterfly theological 5 months ago
        • trainer gradually 5 months ago
        • 5 person survival kit 4 months ago
        • consumer 4 months ago
        • forex trading signals 4 months ago
        • relief equality 4 months ago
        • motion function 4 months ago
        • drop crew era 4 months ago
        • Nellie 4 months ago
        • mateen.net 4 months ago
        • Zelma 4 months ago
        • secular marble 4 months ago
        • nearby area very 4 months ago
        • look musical 4 months ago
        • palace 4 months ago
        • Scarlett 4 months ago
        • sometime swell 4 months ago
        • steam 4 months ago
        • establish 4 months ago
        • compel 4 months ago
        • recognition 4 months ago
        • okay stay cool 4 months ago
        • protocol 4 months ago
        • angel 4 months ago
        • block elaborate 4 months ago
        • low barely cart 4 months ago
        • breeze homeless sodium 4 months ago
        • deadly 4 months ago
        • shareholder happen 4 months ago
        • install data 4 months ago
        • intimate 4 months ago
        • specialist setting 4 months ago
        • than tray breath 4 months ago
        • confirm bread 4 months ago
        • death invest function 4 months ago
        • professional outside 4 months ago
        • survey bolt panel 4 months ago
        • extremely energy soak 4 months ago
        • swear merely constant 4 months ago
        • jar death risk 4 months ago
        • abortion critic 4 months ago
        • hurry field 4 months ago
        • delay 4 months ago
        • institutional detect 4 months ago
        • link license 4 months ago
        • album juror belt 4 months ago
        • promising judge 4 months ago
        • enthusiasm ridge 4 months ago
        • makeup involvement 4 months ago
        • opportunity inspector 4 months ago
        • www7a.biglobe.ne.jp 4 months ago
        • lawn feminist 4 months ago
        • msborsuk.cba.pl 4 months ago
        • unusual overwhelm 4 months ago
        • wheel 4 months ago
        • uncomfortable pour 4 months ago
        • play 4 months ago
        • across 4 months ago
        • ecological 4 months ago
        • wall 4 months ago
        • program 4 months ago
        • for help 4 months ago
        • annual incident 4 months ago
        • friendship other clock 4 months ago
        • wind 4 months ago
        • guest silence 4 months ago
        • about difficult 4 months ago
        • major yield 4 months ago
        • bother band cup 4 months ago
        • diplomat desperately 4 months ago
        • ceremony modest 4 months ago
        • researcher public 4 months ago
        • attend array these 4 months ago
        • enjoy conscience 4 months ago
        • maintain failure 4 months ago
        • partially crack 4 months ago
        • aesthetic historian 4 months ago
        • tremendous assessment 4 months ago
        • difference possess 4 months ago
        • deploy owe 4 months ago
        • approval parade course 4 months ago
        • touchdown during 4 months ago
        • significant bad across 4 months ago
        • booth 4 months ago
        • carry 4 months ago
        • weave yourself 4 months ago
        • social trading forex 4 months ago
        • consensus sentiment 4 months ago
        • car accident attorney 4 months ago
        • take compel wrong 4 months ago
        • powerful 4 months ago
        • scare limb myself 4 months ago
        • reklamy 4 months ago
        • Revive Derma revie 4 months ago
        • http://fatherjuan.com 4 months ago
        • Hydra Stem Cell Serum 4 months ago
        • fence post digger 4 months ago
        • Egyptian Skin Reviews 4 months ago
        • forge of empires hack 4 months ago
        • Elliott 4 months ago
        • Stephen 4 months ago
        • safely 4 months ago
        • kalle rosander 4 months ago
        • full-time boss 4 months ago
        • provide guide 4 months ago
        • Regal Trim 4 months ago
        • green tea bags 4 months ago
        • roughly 4 months ago
        • moment 4 months ago
        • wash 4 months ago
        • forex trading images 4 months ago
        • dried 4 months ago
        • www.yelizkahraman.com 4 months ago
        • conflict publisher 4 months ago
        • performance fold 4 months ago
        • Frederick Labonte 3 months ago
        • Melaine Eichhorn 3 months ago
        • Alannah Dominquez 2 months ago
  67. volume pills reviews 5 months ago
  68. Quest Bars 5 months ago
  69. volume pill review 5 months ago
  70. volume pill reviews 5 months ago
  71. volumes pills 5 months ago
      • Declan 5 months ago
  72. dermefface fx7 5 months ago
    • Royal 5 months ago
    • Marco 5 months ago
      • Saundra 5 months ago
    • Vicky 5 months ago
    • trangvangyte.vn 5 months ago
    • Charity 5 months ago
      • Jared 5 months ago
    • Fabian 5 months ago
    • Madeleine 5 months ago
    • chezartz.com 5 months ago
    • 72 hour food kit 5 months ago
  73. volume pill review 5 months ago
    • Asa 5 months ago
  74. volume pills reviews 5 months ago
  75. volume pill reviews 5 months ago
    • Melva 5 months ago
  76. volume pills reviews 5 months ago
    • Sylvester 5 months ago
      • Dave 5 months ago
        • Bethany 5 months ago
    • Nereida 5 months ago
    • Jere 5 months ago
      • Luis 5 months ago
  77. Quincy 5 months ago
    • Freddy 5 months ago
      • Verla 5 months ago
  78. volume pill 5 months ago
    • Rachael 5 months ago
  79. Joie 5 months ago
  80. volume pills review 5 months ago
      • Grazyna 5 months ago
      • substantial rod 5 months ago
      • full-time 5 months ago
      • rescue 5 months ago
      • jump suck 5 months ago
      • delay mutual 4 months ago
      • refrigerator 4 months ago
      • sole 4 months ago
      • medium objection 4 months ago
      • set 4 months ago
      • fault rip 4 months ago
      • medal makeup 4 months ago
      • yourself interest 4 months ago
    • yaourtiere 5 months ago
    • adult acne treatment 5 months ago
      • Lakeisha 5 months ago
  81. Myron 5 months ago
    • Bailey 5 months ago
  82. Casey 5 months ago
    • Robt 5 months ago
      • Carlton 5 months ago
    • Nuvaglow skin care 4 months ago
    • we dont pay claims 3 months ago
    • Trista Bodenwieser 3 months ago
  83. Kassie 5 months ago
    • Leigh 5 months ago
  84. www.grupolr.com.br 5 months ago
  85. Louie 5 months ago
    • Andrew 5 months ago
    • Grace 5 months ago
    • Curtis 5 months ago
    • Carina 5 months ago
  86. Titus 5 months ago
    • Lelia 5 months ago